परीक्षेच्या तीव्र स्पर्धेचे विष कौटुंबिक वातावरणातच पेरले जाते. घरातच दोन भावा-बहिणींमध्ये स्पर्धेची भावना पालक निर्माण करतात. पालकांनो मुलांच्या रिपोर्ट कार्डला ‘व्हिजिटिंग कार्ड’ बनवू नका, असा सल्ला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पालकांना दिला आहे. विद्यार्थ्यांनीही कोणत्याही प्रकारचा दबाव सहन करण्यास सक्षम बनले पाहिजे, मोबाईलचा वापर कमी करा, रिल्स पाहू नका, तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर शिका, मित्रांशी स्पर्धा टाळा, कोणतेही काम कमी समजू नका, असे कानमंत्र त्यांनी विद्यार्थ्यांना दिलेत. दहावी आणि बारावी बोर्ड परिक्षा फेब्रुवारी आणि मार्च महिन्यात होणार आहेत. या परीक्षेपूर्वी विद्यार्थ्यांचा ताण कमी करण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आज देशभरातील दहावी आणि बारावी विद्यार्थ्यासोबत ‘परीक्षा पे चर्चा’ केली. हा कार्यक्रम दिल्ली येथील भारत मंडपम येथे आयोजित करण्यात आला होता. यावेळी मोदी यांनी विद्यार्थी, शिक्षक आणि पालकांशी चर्चा केली. बोर्ड परीक्षेपूर्वी तणाव आणि भीती कमी करण्यासाठी त्यांनी विद्यार्थ्यांना कानमंत्र दिला.
२.२६ कोटी शालेय विद्यार्थी, शिक्षक आणि पालकांनी ‘परीक्षा पे चर्चा २०२४’ साठी नोंदणी केली होती. या कार्यक्रमात सुमारे ३ हजार सहभागींनी पंतप्रधानांशी संवाद साधला. प्रत्येक राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशातील दोन विद्यार्थी आणि एक शिक्षक आणि कला महोत्सवातील विजेत्यांना मुख्य कार्यक्रमासाठी विशेष अतिथी म्हणून आमंत्रित करण्यात आले होते. भारत मंडपममध्ये देशभरातील विद्यार्थ्यांनी तणाव व्यवस्थापन, वेळ व्यवस्थापन आणि स्थानिक खेळण्यांचे प्रदर्शन मांडले होते. त्यात पारंपरिक खेळण्यांचेही प्रदर्शन होते. मोदींनी या प्रदर्शनाची पाहणी केली. त्यांनी या “विलक्षण प्रदर्शन” साठी शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन केले.
शिक्षक विद्यार्थ्यांना तणावमुक्त राहण्यास कशी मदत करू शकतात?
यानंतर त्यांनी विद्यार्थ्यी, शिक्षक आणि पालकांशी संवास साधला. ते म्हणाले की, मुलांचा ताण कमी करण्यात शिक्षकांची भूमिका महत्त्वाची असते. त्यामुळे शिक्षक आणि विद्यार्थी यांच्यात नेहमी सकारात्मक नाते असले पाहिजे. शिक्षकाचे काम केवळ नोकरी करणे नसून विद्यार्थ्यांना जगण्याची ताकद देणे आहे. शिक्षक आणि विद्यार्थी यांच्यातील संबंध सुरुवातीपासून परीक्षेच्या वेळेपर्यंत वाढत राहिल्यास विद्यार्थ्यांना परीक्षेच्या काळात कोणताही ताण सहन करावा लागणार नाही. शिक्षकांनी केवळ अभ्यासक्रमाशी संबंधित विद्यार्थ्यांशी संबंधित नसावे. शिक्षक आणि विद्यार्थी यांच्यातील नाते असे असावे की विद्यार्थी शिक्षकांशी छोट्या-छोट्या समस्यांवरही चर्चा करतील. प्रत्येकाकडे पदवी आहे, परंतु काही डॉक्टरच अधिक यशस्वी होतात, कारण ते औषध घेतलं का हे विचारण्यासाठी रुग्णाला पुन्हा कॉल करतात. या बाँडिंगने अर्धा रुग्ण बरा होतो. समजा एखाद्या मुलाने चांगले काम केले आणि शिक्षकाने त्याच्या घरी जाऊन मिठाई मागितली तर त्या कुटुंबाला बळ मिळेल. कुटुंबाला असेही वाटेल की शिक्षकाने आपली स्तुती केली असेल तर आपणही थोडे लक्ष दिले पाहिजे. शिक्षकाचे काम नोकरी बदलणे नाही तर विद्यार्थ्याचे जीवन बदलणे आहे, असे पंतप्रधान मोदी म्हणाले.
मित्रांशी स्पर्धा कशी टाळायची
मोदी म्हणाले की, एका व्हिडिओमध्ये काही अपंग मुले धावत होती, ज्यामध्ये एक मुलगा पडतो, पण बाकीच्या मुलांनी आधी त्या मुलाला उभे केले आणि मग धावू लागले. खरं तर, हा व्हिडीओ अपंग मुलांच्या आयुष्याचा असेल पण तो आपल्याला एक मोठा संदेश देतो. तुम्हाला तुमच्या मित्राशी नाही तर स्वत:शी स्पर्धा करावी लागेल. मित्र यशस्वी झाल्यावर मिठाई वाटणारे मित्रही मी पाहिले आहेत असे ते म्हणाले.
दडपण सहन करायला शिका
विद्यार्थ्यांची प्रत्येक नवीन बॅच या तणावाला तोंड देत असते. विद्यार्थ्यांच्या बॅचेस बदलत राहतात, पण शिक्षकांच्या बॅच बदलत नाहीत. आत्तापर्यंतच्या एपिसोड्समधील माझे मुद्दे शाळेत वर्णन केले तर विद्यार्थ्यांचे प्रश्न सुटू शकतात. कोणत्याही प्रकारचे दडपण सहन करायला शिका, रडू नका, दबाव आयुष्यात येतच असतो, असे पंतप्रधान मोदी म्हणाले.
पालकच मुलांमध्ये स्पर्धा करतात
पंतप्रधान मोदी यांनी मुलांच्या परीक्षेच्या दबावाबाबत कुटुंबीयांच्या भूमिकेबद्दल सांगितले. ते म्हणाले की, जीवनात आव्हाने नसतील तर जीवन खूप निरर्थक होईल, स्पर्धा असली पाहिजे. पण ती निरोगी असली पाहिजे. परीक्षेच्या तीव्र स्पर्धेचे विष कौटुंबिक वातावरणातच पेरले जाते. घरातही दोन भावा-बहिणींमध्ये तीव्र स्पर्धेची भावना पालकांनी पेरली आहे. माझी तुम्हाला विनंती आहे की तुमच्या स्वतःच्या मुलांमध्ये अशी तुलना करू नका. काही दिवसांनी हे बी विषारी झाड बनते. पालक जेव्हा एखाद्याला भेटतात तेव्हा ते आपल्या मुलाची गोष्ट सांगतात, त्याचा मुलाच्या मनावर प्रभाव निर्माण होतो की मीच सर्वस्व आहे, मला काहीही करण्याची गरज नाही. कुटुंबातील सदस्य आणि शिक्षक दबाव टाकतात हेच कारण स्वत:वर जास्त दडपण घेण्याचे ठरते, असेही पंतप्रधानांनी सांगितले.
विद्यार्थ्यांनी मोबाईल वापरावा की नाही?
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले, “तुमच्यापैकी बरेच विद्यार्थी मोबाईल फोन वापरत असतील. असे काही विद्यार्थी असतील ज्यांना तासन्तास मोबाईल फोनची सवय लागली असेल. मोबाईलसारखी गोष्ट जी आपण रोज पाहतो ती देखील चार्ज करावी लागते. जर मोबाईलला चार्ज करावा लागला तर या शरीराचा वापर करावा की नाही? असा सवाल त्यांनी विद्यार्थ्यांना केला.
